„Aktywny rolnik” zatrzymany. Co dalej z dopłatami?

Cel ustawy o „aktywnym rolniku”

W myśl projektu ustawy „o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo”, tj. o tzw. rolniku aktywnym zawodowo, która została zawetowana, rolnicy aby móc stać się beneficjentami dopłat musieliby uwiarygodnić swoją działalność rolniczą. Bowiem celem tej ustawy jest wsparcie rolników aktywnych zawodowo, czyli tych, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą, i dla których ta działalność jest istotnym źródłem przychodów. Takie uzasadnienie ma też osadzenie w przepisach UE, zgodnie z którymi programy wsparcia w ramach realizowanej  Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) mają być skierowane bezpośrednio do podmiotów zajmujących się rolnictwem. Nowe regulacje prawne miały więc jedynie „uszczelnić” listę beneficjentów i ograniczyć praktyki ubiegania się o dofinansowanie w ramach programów pomocowych przez właścicieli pól nieprowadzących działalności rolniczej. Były to postulaty zgłaszane również przez środowisko rolnicze i z nim konsultowane.

Warto też przypomnieć, że zgodnie z przepisami UE od 2023 r. płatności bezpośrednie i płatności ONW są przyznawane w państwach członkowskich wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo, toteż definicja ta nie jest nowa. Niemniej państwa członkowskie otrzymały swobodę we wdrażaniu kryteriów, według których można uznać za rolnika aktywnego zawodowo (badanie dochodów, nakłady pracy w gospodarstwie, przedmiot działalności), wpis do rejestrów krajowych lub regionalnych).

Rolnik aktywny zawodowo

Za rolników aktywnych zawodowo w przepisach ustawy zaproponowano uznać automatycznie:

1) spółdzielnie rolników i spółdzielnie produkcji rolnej oraz grupy producentów rolnych;

2) rolników:

– posiadających w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca roku złożenia wniosku o przyznanie pomocy zwierzęta, których średnia liczba w tym okresie w przeliczeniu na duże jednostki przeliczeniowe (DJP) wynosi co najmniej 0,1 DJP na ha wszystkich użytków rolnych będących w posiadaniu danego rolnika. Dla przypomnienia i zobrazowania jednym ze standardów „przelicznikowych” jest krowa mleczna lub mięsna która stanowi równowartość 1 DJP,

– spełniających warunki do przyznania i ubiegających się o przyznanie wybranych płatności związanych z produkcją, płatności z tytułu wybranych ekoschematów, płatności ekologicznych, wybranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych,

– korzystających z programów pomocowych w formie dotacji na rozwój małych gospodarstw, na rozpoczęcie działalności przez młodych rolników lub inwestycji w gospodarstwach rolnych zwiększających konkurencyjność,

 – korzystających z pomocy de minimis z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany lub ekologicznego materiału siewnego tych kategorii,

– którym przyznano świadczenie pieniężne za udział w unijnej sieci danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych, czyli FSDN (dawny FADN).

Rolnicy „do potwierdzenia”

Pozostali rolnicy, którzy nie spełnią powyższych kryteriów byliby zobligowani do przedstawienia dowodów poniesienia kosztów bezpośrednich na działalność rolniczą w okresie od 1 czerwca roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy do 31 maja roku złożenia wniosku. Dowody te miałyby następujące postaci:

– faktury (lub inne równoważne dowody) za zakup środków niezbędnych do prowadzenia produkcji rolniczej, tj. nawozów, środków ochrony roślin, materiału siewnego/rozmnożeniowego,

– dowody opłacenia wykonanych usług lub zabiegów agrotechnicznych,

– dowody na opłacenie ubezpieczenia,

– faktury (lub inne równoważne dowody) za sprzedaż płodów rolnych,

– dowody opłacenia czynszu dzierżawnego,

– dowody opłacenia pracy najemnej.

Kwoty do wykazania

Projekt ustawy zakładał, że rolnicy mieliby wykazywać (na każdy ha użytków rolnych) co najmniej 500 zł kosztów bezpośrednich lub przychody z działalności rolniczej w wysokości 370 zł. Decyzja, które z powyższych rolnik udowadnia leżałaby w jego gestii. 

Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że wielu małżonków prowadzi wspólnie gospodarstwo rolne i rachunki lub faktury mogą być wystawiane imiennie także na małżonka rolnika, to małżonkowi może być również przyznawane wsparcie. Dotyczy to warunków wymaganych do uznania za aktywnego rolnika dotyczących kosztów i przychodów, korzystania z pomocy w formie dotacji na rozwój dla małych gospodarstw, na rozpoczęcie działalności przez młodych rolników lub inwestycji w gospodarstwach rolnych zwiększających konkurencyjność, korzystania z pomocy krajowej de minimis do materiału siewnego. 

Zwolnienie z potwierdzania prowadzenia działalności rolniczej

Według zapewnień przedstawicieli MRiRW i samych zapisów przygotowanej ustawy w 2026 r. miałby wejść mechanizm przejściowy. Zakładał on, że w br. ok. 95% rolników zostałoby „z automatu” uznanych za aktywnych zawodowo bez konieczności przedstawiania dodatkowych faktur, czy innych dokumentów. Jest to determinowane otrzymaniem płatności bezpośrednich w wysokości nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1125 euro w 2025 r. Oszacowano, że z tego rozwiązania mogłoby skorzystać nawet ok. 600 tys. gospodarstw, a konieczność potwierdzenia prowadzenia działalności rolniczej dotyczyła by ok. 60 tys. gospodarstw. Od 2027 r. obowiązek ten jednak dotyczyłby już ok. 660 tys. gospodarstw.

Drogi i schematy ograniczenia dotacji dla „nieaktywnych rolników”

W myśl ustawy, która została zawetowana przewidywało się, że ograniczenie zjawiska ubiegania się o płatności przez podmioty posiadające grunty, ale nie prowadzące działalności rolniczej mogłoby przebiegać według kilku schematów takich jak:

1. Właściciele dotychczas ubiegający się o wsparcie zgodzą się na pobieranie płatności przez dzierżawców w zamian za odpowiednie zwiększenie czynszu dzierżawnego;

2. Właściciele zrezygnują z dotychczasowych dzierżaw ustnych i sami podejmą działalność rolniczą;

3. Właściciele gruntów zrezygnują z pobierania płatności oraz z oddawania gruntów w dzierżawę;

4. Właściciele gruntów, nie mogąc uzyskać płatności bezpośrednich, zdecydują się na sprzedaż gruntów bądź inną formę ich trwałego przekazania.

Uzasadnienie decyzji Prezydenta RP

Zdaniem głowy państwa przedstawiona ustawa „o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo” w obecnym kształcie jest nie do przyjęcia, ponieważ przede wszystkim zagraża małym i średnim  gospodarstwom rodzinnym, które stanowią dużą część w strukturze polskich gospodarstw. Wyraził obawy związane m.in. z zagrożeniem wykluczenia z systemu wsparcia dużej grupy rolników, którzy nie sprzedają na rynki towarowe i mogą nie być w stanie udokumentować swoich przychodów i kosztów związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, ponieważ są oni w dużej mierze samowystarczalni – wskazuje Karol Nawrocki.

Co dalej z ustawą? Co dalej z dopłatami?

W obecnej sytuacji przepisy ustawy nie wejdą prędko w życie (przynajmniej nie w proponowanej postaci), niemniej jak zapewnia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Stefan Krajewski będzie wciąż dążył by jeszcze w tym roku jak najwięcej środków finansowych trafiło do aktywnych rolników. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa będzie przyjmowała wnioski modelem teleinformatycznym na dotychczasowych zasadach. Zarówno przedstawiciele MRiRW z ministrem Stefanem Krajewskim na czele jak i Prezydent RP, Karol Nawrocki choć wyrażają odmienne stanowiska wobec powyższej ustawy, to zgodnie podkreślają, że dobro polskich rolników jest dla nich priorytetem…

Tekst ustawy przyjęty przez senat bez poprawek i skierowany do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej znajdziecie i przeczytacie tutaj.

Oświadczenie Prezydenta RP oraz sam wniosek (uzasadnienie) ws ustawy „o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo” można odtworzyć i przeczytać tutaj.

Opracowano na podstawie:

www.gov.pl

www.prezydent.pl

oraz informacji prasowych