Ekoschematy 2026 – wymagania i dopłaty, cz. I – Rolnictwo węglowe

Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi – informacje ogólne

To podstawowy ekoschemat cieszący się największym zainteresowaniem wśród rolników. Ma za zadanie zwiększyć sekwestrację węgla w glebie i ograniczyć jego uwalnianie do atmosfery oraz promować zrównoważony rozwój i efektywne zarządzanie zasobami naturalnymi.

W odróżnieniu od pozostałych jest podzielony na osiem praktyk, które są objęte systemem punktowym. Warunkiem dostępu do ekoschematu jest uzyskanie minimalnej liczby punktów. W każdym gospodarstwie minimalna liczba punktów może być inna, ponieważ wynika bezpośrednio z powierzchni UR w gospodarstwie. Minimalną liczbę punktów można wyliczyć z prostego wzoru: Powierzchnia UR x 1,25 = minimalna liczba punktów (umożliwiająca realizację ekoschematu rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi). Uzyskanie minimalnej liczby punktów możliwe jest za pomocą co najmniej jednej lub dwóch praktyk. Należy zaznaczyć, że liczbę punktów automatycznie wylicza aplikacja eWniosekPlus, po dodaniu poszczególnych praktyk na działkach. Ostateczna liczba punktów zostanie wyliczona po wywiązaniu się z podjętych zobowiązań. Kwota za każdy punkt stanowi równowartość ok. 22,47 EUR. Jest ona jednak zmienna, ponieważ przeliczana jest na złotówki wg kursu PLN/EUR ustalanego na ostatni dzień roboczy września danego roku.

Rolnictwo węglowe – praktyka „Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt„

Celem tej praktyki jest promowanie właściwego gospodarowania na TUZ z uwzględnieniem optymalnego zagęszczenia zwierząt oraz przeciwdziałanie negatywnemu trendowi jakim jest zaprzestanie utrzymywania zwierząt trawożernych w gospodarstwach posiadających TUZ. W ramach tej praktyki można uzyskać 5 punktów. Główne wymagania wobec rolnika:

• TUZ położone poza obszarem Natura 2000.
• Obsada zwierząt trawożernych w gospodarstwie wynosi co najmniej 0,3 DJP/ha TUZ i maksymalnie 2 DJP/ha TUZ w okresie wegetacyjnym roślin od 1 kwietnia do 30 września.
• Zakaz przeorywania TUZ w okresie realizacji ekoschematu.

Rolnictwo węglowe – praktyka „Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe„

To również 5-punktowa praktyka, która ma na celu poprawę stanu gleby i  jej ochronę. Wsiewki śródplonowe uprawiane są by uzyskać dodatkową biomasę i utrzymać okrywę roślinną. Międzyplony z kolei mają za zadanie pokrycie gleby roślinnością, szczególnie w okresach newralgicznych (tj. od jesieni do wiosny), w których gleby są najbardziej narażone na erozję. Posiadają one także znaczny wpływ na ochronę zasobów naturalnych gleb, w  szczególności poprzez zwiększanie zawartości substancji organicznej w glebie. Główne wymagania do tej praktyki obejmują:

• Utrzymywanie roślin w postaci:
  • wsiewek roślin bobowatych drobnonasiennych lub mieszanek z udziałem roślin bobowatych drobnonasiennych w uprawie głównej. W przypadku wsiewki śródplonowej zrezygnowano z obowiązku składania oświadczenia o dacie zbioru uprawy w plonie głównym w terminie 7 dni od dnia zbioru tej uprawy na rzecz prowadzenia rejestru zabiegów agrotechnicznych lub innej dokumentacji papierowej lub elektronicznej potwierdzającej realizację tej praktyki.
  • międzyplonów ozimych w formie mieszanek utworzonych z co najmniej 2 gatunków roślin w terminie do 1 października i utrzymywanych, co najmniej do 15 lutego następnego roku. W okresie utrzymania międzyplonu ozimego dopuszcza się jego mulczowanie, jednak nie wcześniej niż po 15 listopada.
• Zakaz stosowania środków ochrony roślin:
  • na międzyplonach ozimych (przez okres ich utrzymania),
  • na wsiewki śródplonowe – od momentu zbioru uprawy głównej przez co najmniej 8 tygodni lub do momentu wysiewu kolejnej uprawy głównej.

Pytania i odpowiedzi związane z praktyką „Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe„

• Czy rośliny bobowate zasiane jako wsiewki mogą pozostać na polu w kolejnym roku?
  • Tak, można je pozostawić jako roślinę uprawną na kolejny rok.  
• Czy można zaorać wsiewkę wcześniej niż przed 8 tygodniami?
  • Tak, jeżeli zakłada się uprawę ozimą.
• Czy można zasiać w międzyplonie ozimym mieszankę składającą się ze zboża jarego i rzepaku ozimego, a w roku następnym w plonie głównym posiadać rzepak ozimy?
  • Nie można zastosować takiej mieszanki, roślina zasiana w ramach ekoschematu międzyplony ozime nie może stanowić rośliny uprawnej w kolejnym roku.
• Czy można dokonać wsiewki łubinu w plon główny, aby spełnić wymóg?
  • Nie, wsiewka musi obejmować roślinę bobowatą drobnonasienną: koniczyny (czerwona, biała, krwistoczerwona, szwedzka, perska, aleksandryjska), lucerny (siewna, mieszańcowa, chmielowa), seradelę uprawną, komonicę zwyczajną, esparcetę siewną lub inną), zaś łubin jest rośliną z grupy bobowatych grubonasiennych.

Rolnictwo węglowe – praktyka „Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia; wariant podstawowy i wariant z wapnowaniem”

Plan nawożenia powinien dotyczyć każdego gospodarstwa ponieważ na podstawie analizy gleby można znacznie m.in. ograniczyć koszty związane z nawożeniem. Niestety praktyki te są słabo punktowane (1 pkt – wariant podstawowy i 3 pkt – wariant z wapnowaniem). W przypadku wariantu z wapnowaniem, punkty nie są przyznawane do powierzchni gruntów ornych i trwałych użytków zielonych objętych normą GAEC 2, co jest związane z ochroną terenów podmokłych i torfowisk. Jednym z wymogów normy GAEC 2 jest zakaz wapnowania, dlatego też nie jest możliwe realizowanie na tym obszarze wariantu „Planu nawożenia z wapnowaniem”. Zabieg ten bowiem zmienia pH gleby, jak również przyspiesza procesy mineralizacji. Dokumenty obowiązkowe w gospodarstwie:

• analiza gleby w zakresie P, K. Mg, Ca (pH).
• opracowany plan nawożenia w zakresie N,P,K,Mg,Ca (pH).
• rejestr zabiegów agrotechnicznych.
• Dla wariantu z wapnowaniem:
  • imienny dokument poświadczający zakup nawozów wapniowych z roku składania wniosku lub roku ubiegłego.

Pytania i odpowiedzi związane z praktyką „Opracowanie planu nawożenia”

• Czy w wyniku zmian w 2026 roku trzeba zgłaszać ekoschemat opracowanie planu nawożenia każdej działki? Czy plan nawożenia powinien być opracowany do całego gospodarstwa?
  • Opracowanie planu nawożenia można zgłosić tylko do wybranych działek, zaś plan nawożenia powinien być opracowany dla całości gospodarstwa.
• Jaką metodą badawczą trzeba wykonać analizy glebowe i czy musi być to analiza glebowa zrobiona w akredytowanej jednostce?
  • Analiza gleby nie musi być wykonana w akredytowanej jednostce, ale musi być wykonana w laboratorium wykonującym badania agrochemiczne gleb. Z kolei próbka gleby musi być pobrana zgodnie z normą w zakresie pobierania próbek do badań agrochemicznych gleby. Wybór metody badawczej zależy od rolnika i zakresu usługi świadczonej przez laboratoriom, ale polecamy metodę Mehlich3.
• Czy plan nawożenia może rolnik zrobić sobie sam czy musi zrobić doradca?
  • Plan nawożenia może być wykonany przez rolnika.
• Co w przypadku gdy na danej działce nie planuje się stosowania nawozów?
  • W takim przypadku również należy posiadać plan nawożenia oparty o analizę chemiczną gleby. Natomiast w ewidencji zabiegów zaleca się zapisać, że na danej działce nie stosuje się nawozu.

Pozostałe praktyki rolnictwa węglowego opiszemy w drugiej części publikacji.