Ochrona warzyw w polu w 2026 roku – więcej biologii, mniej chemii, większa odpowiedzialność producenta

Aktualizacja Programu Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu przygotowana przez specjalistów Instytutu Ogrodnictwa – PIB i wydana przez firmę Viridia wyraźnie pokazuje kierunek zmian w ochronie warzyw: coraz większe ograniczenia w stosowaniu chemii, rosnąca rola metod biologicznych oraz konieczność precyzyjnego doboru terminów zabiegów. Dokument uwzględnia aktualny rejestr środków ochrony roślin, zmiany wynikające z decyzji UE oraz realne zagrożenia warzyw chorobami i szkodnikami, obserwowane w polskich warunkach. Ze względu na zmiany jakie dokonują się w rejestracjach środków i substancji czynnych warto korzystać z informacji na stronie www.gov.pl.

Choroby – presja rośnie, a możliwości chemiczne maleją

Jak podkreślili Autorzy Programu, sezon 2025 potwierdził, że umiarkowane temperatury, wysoka wilgotność i częste opady sprzyjają rozwojowi chorób grzybowych. W uprawach warzyw polowych szczególnie dużym problemem były mączniak rzekomy (kapusta, cebula, ogórek), a także zaraza ziemniaka na pomidorze, alternariozy, mączniak prawdziwy na marchwi, pietruszce, cukinii, rdzy na porze, plamistości liści na cebuli, powodowane przez Stemphyllium vesicarium. Coraz większe znaczenie mają także choroby bakteryjne, takie jak np. bakterioza cebuli, bakteryjna cętkowatość pomidora czy choroby wirusowe, m.in. wirus mozaiki ogórka (CMV).

Jednocześnie część substancji czynnych została wycofana lub ma wygasające terminy stosowania (czytaj w kolejnych akapitach), co wymusza rotację mechanizmów działania i większą ostrożność w planowaniu ochrony. Program Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu wyraźnie podkreśla znaczenie profilaktyki, doboru odmian tolerancyjnych oraz wczesnej diagnostyki, najlepiej potwierdzonej analizą laboratoryjną.

Coraz większą rolę odgrywają fungicydy biologiczne i mikrobiologiczne, oparte m.in. na: Bacillus subtilis, Bacillus amyloliquefaciens, Trichoderma spp.Ich skuteczność zależy jednak od warunków pogodowych, terminu zabiegu i presji patogenu, dlatego nie mogą być traktowane jako proste zamienniki chemii, lecz jako element zintegrowanej strategii.

Nowe lub rozszerzone fungicydy w rejestrze

W rejestrze zostały dopuszczone nowe fungicydy lub rozszerzono zakres stosowań dotychczasowych preparatów w uprawach warzywnych:

• Biocontrol T34 – fungicyd oparty na mikroorganizmach (Trichoderma asperellum szczep T34), dopuszczony do stosowania w uprawach warzyw takich jak ziemniak, marchew, pietruszka, pasternak, sałata,
• Kenja 400 SC  i Zenby – rozszerzone zastosowanie w ochronie warzyw uprawianych na młode liście, w tym warzyw kapustnych przed szarą pleśnią i zgnilizną twardzikową,
• Difo 250 EC – fungicyd o rozszerzonej możliwości użycia w ochronie ziemniaka przed alternariozą,
• Miedzian 50 WP i Miedzian Extra 350 SC – dopuszczony dodatkowo w ochronie m.in. warzyw dyniowatych np. cukinii przed mączniakiem rzekomym i bakteryjną kanciastą plamistością, a także w ochronie fasoli i grochu przed antraknozą, bakteriozą obwódkową i szarą pleśnią,
• Luna Sensation 500 SC – rozszerzona rejestracja obejmująca zwalczanie mączniaka prawdziwego, alternariozy naci i zgnilizny twardzikowej na rukoli i pasternaku.

Szkodniki – mniej insektycydów, więcej ograniczeń

Jednym z najważniejszych tematów jest ograniczenie stosowania acetamiprydu. Od 2025 r. obowiązują znacznie niższe NDP (najwyższe dopuszczalne poziomy pozostałości), a w 2026 roku substancja ta nie będzie mogła być stosowana w uprawie wielu gatunków warzyw, m.in. papryki, cebuli, czosnku, kapusty, sałaty czy brokułu. Oznacza to konieczność: redukcji liczby zabiegów, eliminacji późnych aplikacji, sięgania po alternatywy biologiczne i mechaniczne.

Program Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu wskazuje na rosnącą rolę preparatów mikrobiologicznych (Bacillus thuringiensis), środków opartych na olejach roślinnych, feromonów i metod biotechnicznych, a przede wszystkim dokładnego monitoringu populacji szkodników. Szczególnie istotne staje się zwalczanie młodych stadiów larwalnych, gdzie biologiczne rozwiązania są najbardziej efektywne.

Nowe lub rozszerzone insektycydy w rejestrze

• Busola i Mospilan Mizu – preparaty przeciwko mszycom i stonce ziemniaczanej w uprawie ziemniaka, które zawierają podobne substancje czynne jak znane klasyczne insektycydy, co oznacza możliwość stosowania podobnych dawek i zakresów, ale z odmienną nazwą handlową.
• Timber 20 SP – nowy środek oparty na acetamiprydzie do zwalczania szkodników, w tym m.in. larw stonki ziemniaczanej i mszyc, który został dopuszczony do stosowania w uprawie ziemniaka i innych gatunków warzyw.
• Vortex 200 SC – preparat stosowany do zwalczania śmietki kapuścianej i innych szkodników w uprawie warzyw kapustnych i innych warzyw uprawianych w szklarniach, podobnie jak środki Verimark i Vegra 200 SC.
• Preparaty oparte na Bacillus thuringiensis, np. Dipel WG, znalazły się ponownie w wykazie środków mikrobiologicznych, umożliwiając biologiczne ograniczanie gąsienic motyli.
• W 2025 roku nastąpiła zmiana rejestracji preparatu Sivanto Prime. Środek został dopuszczony do ochrony przed mszycami sałaty oraz grochu zwyczajnego uprawianych na zielone i suche nasiona. Rozszerzenie to zwiększa możliwości ochrony tych upraw w warunkach ograniczonej dostępności innych insektycydów.
• Rozszerzono zakres stosowania środka Neudosan, który uzyskał możliwość zwalczania mszyc i mączlików w uprawach, takich jak dynia makaronowa, ogórek, melon, dynia olbrzymia, dynia piżmowa, dynia zwyczajna, cukinia, kabaczek, patison, pomidor, papryka, bakłażan, cebula, cebula siedmiolatka, marchew, rzodkiewka, seler, brukiew, pasternak, burak ćwikłowy, topinambur, salsefia, a także w uprawie roślin warzywnych uprawianych na młode liście. Dodatkowo preparatem Neudosan można zwalczać mszyce w uprawie grochu zielonego cukrowego oraz grochu zielonego łuskowego.

Chwasty – duże zmiany i kolejne wycofania

W ochronie przed chwastami producenci warzyw muszą przygotować się na wycofanie kluczowych substancji, w tym m.in. metrybuzyny. Skutkuje to usunięciem części preparatów z zaleceń i ograniczeniem dostępnych strategii chemicznych.

Jednocześnie Program Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu rozszerza zastosowania niektórych herbicydów w rejestracji małoobszarowej, podkreśla znaczenie metod niechemicznych: mechanicznych, agrotechnicznych i fizycznych, a także przypomina o odpowiedzialności użytkownika za ewentualną fitotoksyczność.

Warzywa pozostają grupą upraw małoobszarowych, co oznacza, że wiele rejestracji ma charakter czasowy lub ograniczony do konkretnych gatunków i faz rozwojowych.

Wycofania i ograniczenia środków ochrony roślin w uprawach warzyw

Na podstawie przedstawionych materiałów z Programu Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu widać wyraźnie, że lata 2025–2026 są okresem intensywnego wycofywania substancji czynnych oraz zaostrzania warunków ich stosowania. Zmiany te mają bezpośredni wpływ na strategie ochrony przed chorobami, szkodnikami i chwastami.

W grupie insektycydów największe ograniczenie to te dotyczące s.cz. acetamipryd, w przypadku którego od 2025 r. znacznie obniżone zostały NDP (np. do 0,01 mg/kg w wielu warzywach liściowych). W 2026 r. brak możliwości będzie dotyczył stosowania m.in. w uprawie papryki (grunt i osłony), cebuli, czosnku, kapusty (głowiasta, pekińska, brukselka), sałaty, endywii, szpinaku, brokułu i kalafiora. Ograniczona została liczba zabiegów i zajdzie konieczność eliminacji późnych aplikacji.

Wycofane lub z kończącymi się terminami stosowania (2025–2026) są także spirotetramat (np. Movento 100 SC), chloropiryfos (już wcześniej), lambda-cyhalotryna (część zastosowań), deltametryna – stopniowe ograniczenia oraz część pyretroidów (redukcja zakresu rejestracji).

W grupie fungicydy największe zmiany dotyczą takich s.cz., jak mankozeb (już wycofany), chlorotalonil (już wycofany), dimetomorf – stopniowe usuwanie preparatów (np. Banjo Forte, Orvego, Cabrio Duo), fluazynam – wygaszanie części rejestracji, propamokarb – ograniczenia i redukcje zakresu, metiram (już wycofany) oraz kaptan – ograniczenia i zawężanie zastosowań.

W herbicydach istotne zmiany strukturalne dotyczą metrybuzyny, która została wycofana z aktualnych zaleceń. Ta substancja była dotychczas kluczowa m.in. w ochronie marchwi, pomidora, ziemniaka. Problemem jest brak bezpośredniego jej zamiennika w wielu uprawach.

Inne herbicydy z wygaszanymi rejestracjami lub terminami stosowania to linuron (już wycofany), chloridazon, propachizafop (część zastosowań), metazachlor – ograniczenia terminów i dawek, glifosat – dalsze zawężanie zakresu i presja regulacyjna.

Zintegrowana ochrona – konieczność, nie wybór

Program Ochrony Roślin Warzywnych uprawianych w polu jednoznacznie wskazuje, że skuteczna ochrona warzyw nie może opierać się wyłącznie na chemii. Kluczowe znaczenie mają rotacja substancji czynnych, łączenie metod chemicznych i biologicznych, przestrzeganie dawek, karencji i liczby zabiegów, eliminowanie źródeł infekcji i szkodników z plantacji.

W nowych realiach prawnych i środowiskowych rola wiedzy, precyzji i planowania rośnie, a producenci, którzy szybciej wdrożą zintegrowane podejście, zyskają przewagę zarówno produkcyjną, jak i handlową.