Zakup środków ochrony roślin przez profesjonalistów – przypominamy o konieczności przeszkolenia

Co to za ustawa?

Mowa o ustawie z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie roślin przed agrofagami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1709). Regulacje prawne w niej zawarte oprócz wspomnianej powyżej ustawie o ochronie roślin przed agrofagami (Dz. U. z 2023 r. poz. 301), zmieniają również poniższe ustawy:

• ustawę z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin;
• ustawę z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie;
• ustawę z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin;
• ustawę z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych;
• ustawę z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
  Nowelizacja ustawy jest pokłosiem m.in. ubiegłorocznych zatruć ze skutkiem śmiertelnym, które miały miejsce w naszym kraju w wyniku niewłaściwego przechowywania i stosowania szczególnie niebezpiecznych fumigantów. Ustawa determinuje m.in. zakup środków ochrony roślin.

Zakup środków ochrony roślin – weryfikacja i identyfikowalność nabywców w trakcie sprzedaży

Jednym z wiodących celów ustawy jest uszczelnienie zasad obrotu środkami ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych tak, aby ograniczyć możliwość ich nabycia przez osoby nieuprawnione (bez przeszkolenia). Sprzedawcy ś.o.r. mają obecnie więcej obowiązków w zakresie weryfikacji uprawnień kupujących i informowania ich o zasadach bezpiecznego stosowania pestycydów. Ich zadaniem jest weryfikacja (do wglądu) ważności zaświadczenia potwierdzającego stosowne przeszkolenie. Niemniej przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie obrotu ś.o.r. nie ma obowiązku każdorazowego weryfikowania kwalifikacji kupującego – może od tego odstąpić np. w przypadku stałych klientów. Sprzedawca nie ma obowiązku ani uprawnień do prowadzenia rejestru nabywców profesjonalnych ś.o.r. (z wyłączeniem fumigantów szczególnie niebezpiecznych).

Z kolei profesjonaliści mają obowiązek okazać zaświadczenie (może to być ksero dokumentu lub zdjęcie; przy czym dane muszą być czytelne), ponadto warto posiadać ze sobą dowód osobisty potwierdzający tożsamość. Pewną „furtką” dla producentów jest upoważnienie osób trzecich (sąsiada lub pełnoletniego członka rodziny) do nabycia środków ochrony roślin. Wówczas upoważniona osoba podczas zakupu musi posiadać:

• pisemne upoważnienie (obecnie brak wzoru pisma),
• oryginał lub czytelną kopię zaświadczenia o ukończeniu szkolenia przez upoważniającego,
• swój dokument tożsamości (do okazania sprzedawcy).

Dokumenty uprawniające na zakup środków ochrony roślin dla użytkowników profesjonalnych (z wyjątkiem szczególnie niebezpiecznych fumigantów)

Do zakupu środków ochrony roślin dla profesjonalnych użytkowników uprawniają trzy rodzaje zaświadczeń potwierdzające ukończenie szkolenia, tj. w zakresie:

• stosowania środków ochrony roślin,
• doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin (dedykowane zwłaszcza sprzedawcom ś.o.r.),
• Integrowanej Produkcji Roślin (IPR).

Każde z ww. szkoleń jest ważne przez okres 5 lat. Występują dwa rodzaje szkoleń: podstawowe – trwające dwa dni (dla nowych użytkowników profesjonalnych) i uzupełniające – trwające jeden dzień (dla profesjonalistów chcących przedłużyć ważność uprawnień). Ponadto z obowiązku ukończenia szkolenia w zakresie środków ochrony roślin zwolnione są osoby, które ukończyły m.in. szkołę wyższą. Niemniej w przebiegu ich nauczania musiały zostać uwzględnione wszystkie zagadnienia będące przedmiotem szkolenia w danym zakresie. Dotyczy to również osób posiadających kwalifikacje wymagane dla osób prowadzących szkolenia w zakresie Integrowanej Produkcji Roślin.

Z obowiązku szkolenia na zakup i stosowanie ś.o.r. są również zwolnione osoby, które m.in. nie wcześniej niż przed upływem 5 lat ukończyły tego typu szkolenie w innym państwie członkowskim UE lub inny dokument potwierdzający uzyskanie uprawnień przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych. Powyższe osoby (absolwenci szkół, prowadzący szkolenia z IPR i osoby posiadające dokumenty z krajów UE) objęte wyłączeniami z obowiązku szkolenia w zakresie ś.o.r. mogą złożyć wniosek do wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa o wydanie zaświadczenia, które potwierdzi uzyskanie uprawnień do nabycia pestycydów.

Zakup środków ochrony roślin – fumiganty

Fumiganty, to środki ochrony roślin stosowane do fumigacji (gazowania), które ze względu na swoją specyfikę działania są szczególnie niebezpieczne dla użytkowników i otaczającego środowiska. Tym samym wymagają szczególnej ostrożności. Nowe przepisy są odpowiedzią na coraz częstsze przypadki zatruć fumigantami, w tym śmiertelnych. Dzięki nim podniesiony zostaje poziom bezpieczeństwa przy ich obrocie i użytkowaniu. Uszczegółowiono wymagania dotyczące kwalifikacji użytkowników i nadzór podczas ich stosowania. Środki ochrony roślin przeznaczone do stosowania metodą fumigacji mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych technologicznie i przy zachowaniu podwyższonych norm bezpieczeństwa.

Należy jednak wyodrębnić dwie grupy fumigantów z punktu widzenia obecnych obwarowań prawnych. Osoby posiadające zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji na terytorium RP mogą nabywać i stosować szczególnie niebezpieczne fumiganty, których skład opiera się na fosforkach glinu lub magnezu albo na fluorku sulfurylu. Z obowiązku ukończenia takiego szkolenia ustawodawca zwalnia pracowników naukowych, jeśli w ramach swoich obowiązków prowadzą zajęcia dydaktyczne, badania naukowe lub prace rozwojowe, między innymi w zakresie ogrodnictwa, a także osoby prowadzące szkolenia dotyczące środków ochrony roślin.
Obie grupy osób mogą wnioskować do wojewódzkiego inspektora ochrony roślin o wydanie zaświadczenia, które potwierdzi uzyskanie uprawnień.

Obowiązek dokumentacji szczególnie niebezpiecznych fumigantów

Ponadto tylko w ich przypadku przypada obowiązek dokumentowania i prowadzenia ewidencji nabywców. Przedsiębiorca zobowiązany jest do potwierdzenia sprzedaży fakturą zawierającą:

• dane personalne nabywcy (imię, nazwisko, adres zamieszkania albo nazwa i adres siedziby ostatecznego nabywcy),
• informację o ilości sprzedanych mu środków ochrony roślin
  Dodatkowo przedsiębiorca musi prowadzić ewidencje ostatecznych nabywców, w której zamieszcza się:
• nazwę i adres siedziby ostatecznego nabywcy, imię i nazwisko osoby dokonującej bezpośredniego zakupu, numer zaświadczenia i nazwę podmiotu lub inspektora, który je wydał,
• nazwę handlową i ilość sprzedanych szczególnie niebezpiecznych fumigantów,
• datę sprzedaży.
  
  Sprzedawcy muszą przechowywać te dane przez 5 lat i wykorzystywać je wyłącznie na potrzeby kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. W przypadku fumigantów zawierających substancje inne niż fosforek glinu, fosforek magnezu lub fluorek sulfurylu stosuje się takie same zasady sprzedaży jak w odniesieniu do środków ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych. Oznacza to, że nabywcy muszą posiadać odpowiednie szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin, doradztwa lub integrowanej produkcji (IP).

Zakup środków ochrony roślin na odległość (on-line)

W przypadku fumigantów szczególnie niebezpiecznych (zawierających fosforek glinu, magnezu lub fluorek sulfurylu) obowiązuje całkowity zakaz sprzedaży przez internet. Środki te mogą być zbywane wyłącznie stacjonarnie osobom posiadającym ważne uprawnienia. Pozostałe środki ochrony roślin przeznaczone dla użytkowników profesjonalnych można nabyć po podaniu danych kupującego. Dane obejmują: imię i nazwisko, numer zaświadczenia o ukończeniu szkolenia (lub numer zaświadczenia potwierdzającego posiadanie uprawnień wydanego przez wojewódzkiego inspektora), nazwy podmiotu wydającego zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, terminu ważności zaświadczenia o ukończeniu szkolenia.

Podczas zakupu pestycydów przez internet warto sprawdzić czy sprzedawca umieścił wpis do rejestru przedsiębiorców i kopię zaświadczenia o dokonaniu wpisu do tego rejestru. Pozwoli to ograniczyć potencjalny zakup podrabianych środków ochrony roślin i ryzyko związanego z ich stosowaniem. Ustawa ponadto zabrania doręczania sprzedanych środków ochrony roślin przeznaczonych dla profesjonalistów do skrzynek pocztowych, automatów oraz pomieszczeń, w których prowadzi się sprzedaż żywności lub pasz. Przetrzymywanie środków ochrony roślin w paczkomatach wiązało się dotychczas z dużym ryzykiem pogorszenia właściwości pestycydów w wyniku oddziaływania temperatury zewnętrznej.

Zakup środków ochrony roślin przez działkowców

Dla użytkowników nieprofesjonalnych nowe regulacje prawne nie wprowadziły istotnych zmian. Nie mają obowiązku przeszkolenia, posiadania ani okazywania zaświadczenia o ukończeniu specjalistycznego szkolenia. O możliwości zakupu poszczególnych pestycydów decyduje ściśle zapis w etykiecie. Amatorzy mogą nadal nabywać środki ochrony roślin dedykowane dla użytkowników nieprofesjonalnych.

Szkolenia dla rolników na zakup środków ochrony roślin

Stosowne szkolenia komercyjne z zakresu stosowania środków ochrony roślin, doradztwa, integrowanej produkcji, fumigacji i inne przeprowadzają jednostki publiczne. Należą do nich m.in. wojewódzkie Ośrodki Doradztwa Rolniczego oraz Centrum Doradztwa Rolniczego. W przypadku utraty zaświadczenia, np. w wyniku zaginięcia podczas remontu można wówczas wnioskować o wydanie duplikatu za dodatkową opłatą.

Sankcje za naruszenie przepisów ustawy o środkach ochrony roślin

W nowelizowanej ustawie przewidziano stosowne kary pieniężne dla podmiotów naruszających nowe prawo. Przepisy przewidują administracyjne kary pieniężne w wysokości od 1 000 do nawet 100 000 zł. Ich wysokość zależy od wagi naruszenia i okoliczności sprawy. Zmieniono także przepisy dotyczące kar grzywny.

Elektroniczna ewidencja zabiegów ś.o.r. i przejrzystość dokumentacji

Nowe przepisy stanowią o usprawnieniu wymiany danych pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za nadzór, certyfikację i kontrolę. Pozwalają też na szersze wykorzystanie dokumentacji elektronicznej. Mają prowadzić do ograniczenia obciążeń administracyjnych i poprawy przejrzystości systemu. Niemniej rolników wciąż obowiązuje dokumentacja zabiegów ochrony roślin w wersji papierowej. Zasady prowadzenia ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin nie uległy zmianie w porównaniu do lat ubiegłych. Dokumentacja musi zawierać pełną nazwę aplikowanego środka, czas zastosowania, dawkę, obszar i uprawy, na których go zastosowano. Należy też podać wskazanie sposobu realizacji wymagań integrowanej ochrony roślin, np. przyczynę wykonania zabiegu. Dopiero od 1 stycznia 2027 r. dokumentacja „papierowa” (która ostatecznie będzie musiała zostać przeniesiona do formatu elektronicznego). Również docelowa dokumentacja elektroniczna będzie musiała być zgodna z wymaganiami rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/564.