Biologiczne środki ochrony roślin – rolnicy je znają, ale wciąż zbyt rzadko stosują

Na tę rozbieżność wskazały wyniki badań prowadzonych wśród polskich rolników przez Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz badania opinii wykonane na zlecenie Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin (PSOR). Z jednej strony producenci rolni wiedzą o istnieniu biologicznych metod ochrony, z drugiej – ich wykorzystanie w praktyce pozostaje stosunkowo niewielkie.

Według danych przytoczonych przez PSOR w dwóch ostatnich sezonach po biologiczne środki ochrony roślin sięgnęło niespełna 39% badanych rolników.

Co zaliczamy do biologicznych środków ochrony roślin?

Biologiczne metody ochrony wykorzystują organizmy żywe lub ich działanie do ograniczania organizmów szkodliwych dla roślin. Wśród stosowanych rozwiązań znajdują się m.in. preparaty oparte na mikroorganizmach – bakteriach, grzybach czy wirusach – a w biologicznej ochronie wykorzystuje się również makroorganizmy, takie jak nicienie entomopatogeniczne oraz organizmy pasożytnicze i drapieżne.

W praktyce niezwykle ważne jest jednak rozróżnienie poszczególnych kategorii produktów. Jak wskazuje PSOR, jedną z barier pozostaje m.in. mylenie biologicznych środków ochrony roślin z biostymulatorami. Różnią się one funkcją, sposobem działania oraz przeznaczeniem.

Dlaczego rolnicy nie zawsze sięgają po rozwiązania biologiczne?

Według PSOR wśród najważniejszych barier znajdują się obawy dotyczące tempa działania preparatów biologicznych, niewystarczająca wiedza na temat ich prawidłowej aplikacji oraz wspomniane problemy z rozróżnianiem poszczególnych grup produktów.

– Jako Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin od lat tworzymy przestrzeń do dyskusji o innowacjach w rolnictwie. Z badań wiemy, że polscy producenci chcą po nie sięgać, ale potrzebują rzetelnej wiedzy o ich właściwym stosowaniu. Naszą misją jest oswojenie tego tematu, obalenie szkodliwych mitów i pokazanie, jak wykorzystywać potencjał biologii w bezpiecznej i efektywnej produkcji żywności – mówi Małgorzata Bojańczyk, dyrektor generalna PSOR.

Znaczenie biologicznych preparatów w integrowanej ochronie roślin będzie prawdopodobnie rosło. PSOR zwraca uwagę, że nie należy ich jednak traktować po prostu jako zamienników preparatów konwencjonalnych stosowanych według identycznych zasad. Już podczas pierwszej konferencji poświęconej biopreparatom wskazywano, że rozwiązania biologiczne mają być istotnym elementem integrowanej ochrony, a nie całkowicie zastępować ochronę chemiczną.

Biologiczna ochrona roślin wymaga odpowiedniego terminu i warunków

Jednym z najważniejszych zagadnień jest zrozumienie mechanizmu działania konkretnego rozwiązania biologicznego. W przypadku preparatów zawierających żywe mikroorganizmy efekt może zależeć m.in. od temperatury, wilgotności, momentu wykonania zabiegu czy fazy rozwoju zwalczanego organizmu.

Jak podkreśla prof. dr hab. Danuta Sosnowska z Instytutu Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu, w przypadku mikroorganizmów mamy do czynienia z procesami biologicznymi, których przebieg wymaga czasu.

– Biologiczna ochrona roślin działa skutecznie, ale wymaga odmiennego podejścia. W przypadku mikroorganizmów, pożytecznych bakterii czy grzybów owadobójczych mamy do czynienia z procesem infekcyjnym lub kolonizacją, który trwa od kilku do kilkunastu dni. Biopreparaty działają przede wszystkim zapobiegawczo. Ich efektywność jest ściśle powiązana z warunkami pogodowymi: temperaturą i wilgotnością. Aby uniknąć rozczarowań wynikających z błędów w aplikacji, rolnik musi uzbroić się w wiedzę, cierpliwość i staranność – wyjaśnia ekspertka.

W praktyce oznacza to, że skuteczność ochrony biologicznej w dużym stopniu zależy od precyzji stosowania i znajomości biologii zarówno organizmu pożytecznego, jak i zwalczanego agrofaga lub patogenu. Szczególnego znaczenia nabierają więc monitoring uprawy i odpowiednio wczesne rozpoczęcie ochrony.

Biologia w praktyce gospodarstwa

O własnych doświadczeniach związanych z wykorzystaniem technologii biologicznych mówił również rolnik, Adam Jurczyk. Jak podkreśla, jego gospodarstwo wykorzystuje takie rozwiązania od dziewięciu lat, a zdobywanie doświadczenia było procesem.

– Na początku sami popełnialiśmy błędy, bo biologia wymaga poznania zależności zachodzących w glebie i na plantacji. Bakterie potrzebują zdrowej, żywej gleby o uregulowanym pH i odpowiedniej pożywki. Dziś widzimy efekty: ograniczyliśmy nawożenie mineralne i zużycie chemii, a nasze plantacje są wolne od szkodników – mówił Adam Jurczyk w podcaście PSOR „Pole dialogu”.

Rozmowę prof. Danuty Sosnowskiej i Adama Jurczyka poświęconą praktycznemu wykorzystaniu biologii w produkcji roślinnej można znaleźć w cyklu PSOR „Pole dialogu. Podcast nie tylko dla rolników”.

Ponad 300 uczestników konferencji o preparatach biologicznych

Praktycznemu wykorzystaniu biologicznych metod ochrony poświęcona była również II konferencja PSOR „Preparaty biologiczne w ochronie i uprawie roślin”, która odbyła się 9 września 2026 r.

W wydarzeniu uczestniczyło online ponad 300 osób. Do dyskusji zaproszono przedstawicieli administracji, nauki, branży oraz praktyków rolnictwa. Jednym z głównych tematów było pytanie, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby rozwiązania biologiczne mogły być szerzej i skuteczniej wykorzystywane w polskich gospodarstwach.

W programie znalazły się zagadnienia dotyczące m.in. regulacji i dostępności preparatów biologicznych, wyników badań naukowych, doświadczeń gospodarstw oraz perspektyw rozwoju biologicznej ochrony roślin. PSOR podkreśla, że dalszy rozwój tego segmentu wymaga współpracy administracji, nauki, producentów rozwiązań oraz samych rolników.

Na podstawie informacji prasowej PSOR

Biologiczne środki ochrony roślin – co warto wiedzieć?

Biologiczne środki ochrony roślin wykorzystują m.in. mikroorganizmy, takie jak bakterie, grzyby i wirusy. W biologicznej ochronie stosuje się także organizmy pożyteczne, np. nicienie entomopatogeniczne, drapieżniki i parazytoidy. Ich skuteczność zależy od rodzaju rozwiązania, właściwego terminu zastosowania oraz warunków środowiskowych, m.in. temperatury i wilgotności. Dlatego biologiczna ochrona wymaga dobrego monitoringu uprawy i znajomości mechanizmu działania stosowanego rozwiązania.

Często zadawane pytanie – FAQ

Czym są biologiczne środki ochrony roślin?
– To środki wykorzystujące czynniki biologiczne, m.in. mikroorganizmy, do ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi. W biologicznej ochronie wykorzystuje się również makroorganizmy, w tym pożyteczne nicienie, drapieżniki i parazytoidy.

Czy biologiczny środek ochrony roślin i biostymulator to to samo?
– Nie. Środek ochrony roślin służy do ochrony roślin przed określonymi organizmami szkodliwymi, natomiast zadaniem biostymulatora jest przede wszystkim stymulowanie procesów życiowych roślin niezależnie od zawartości składników pokarmowych w produkcie. Dlatego tych kategorii nie należy używać zamiennie.

Od czego zależy skuteczność biologicznych środków ochrony roślin?
– Zależy od konkretnego produktu i organizmu, na który ma działać. W przypadku środków zawierających mikroorganizmy istotne mogą być m.in. temperatura, wilgotność, termin aplikacji oraz stadium rozwojowe zwalczanego agrofaga lub patogenu. Należy przestrzegać warunków stosowania określonych dla konkretnego produktu.

Czy preparaty biologiczne działają tak szybko jak chemiczne środki ochrony roślin?
– Nie zawsze. W przypadku niektórych mikroorganizmów działanie wymaga przeprowadzenia procesu infekcji lub kolonizacji, dlatego efekt może pojawiać się stopniowo. Z tego powodu wiele rozwiązań biologicznych najlepiej wykorzystywać odpowiednio wcześnie i zgodnie z ich mechanizmem działania.

Czy biologiczna ochrona może całkowicie zastąpić ochronę chemiczną?
– Nie należy tego zakładać. Rozwiązania biologiczne są ważnym elementem integrowanej ochrony roślin i w wielu sytuacjach pozwalają ograniczać wykorzystanie metod chemicznych, ale dobór metod powinien wynikać z zagrożenia, uprawy i dostępnych, zarejestrowanych rozwiązań.