Wspólna polityka Rolna po 2027 r. – zwiększenie elastyczności

Projekt nowych Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) UE zakłada budżet na poziomie około 2 bln euro. Jednym z głównych kierunków zmian ma być zwiększenie elastyczności w wykorzystaniu środków oraz uproszczenie systemu funduszy europejskich. Liczba programów finansowanych z budżetu UE ma zostać ograniczona z 52 do 16. Ważnym elementem nowego modelu mają być Plany Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKiR). Państwa członkowskie mają w większym stopniu decydować o sposobie wykorzystania środków, dostosowując je do własnych potrzeb i priorytetów. Równoznacznie oznacza to większą odpowiedzialność za właściwe rozdysponowanie funduszy w danym kraju.

Ile pieniędzy na wsparcie dochodów rolników w ramach WPR na lata 2028-2034?

W projekcie nowych ram finansowych przewidziano minimalną alokację na wsparcie dochodów rolników na poziomie blisko 294 mld euro dla całej Unii Europejskiej. Polska ma otrzymać kwotę minimalną w wysokości 24 636 906 (tys. EUR). Taka kwota stawia ją w czołówce największych beneficjentów pomocy dla rolnictwa w Unii Europejskiej (za Włochami, Niemcami, Hiszpanią i Francją). Rolnictwo będzie mogło korzystać także z dodatkowych instrumentów finansowych. Nowe możliwości inwestycyjne ma stworzyć Europejski Fundusz Konkurencyjności. Może on wspierać projekty związane m.in. z odnawialnymi źródłami energii, gospodarką wodną, rolnictwem precyzyjnym i cyfryzacją. Możliwe będzie również łączenie różnych źródeł finansowania – od badań naukowych po wdrażanie nowych technologii w gospodarstwach.

Ekoschematy 2026 – wymagania i dopłaty Cz 3 Obszary z roślinami miododajnymi, Biologiczna uprawa roślin, Grunty wyłączone z produkcji, Stosowanie materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany oraz Retencjonowanie wody na TUZ

Zmiany w płatnościach

Reforma zakłada utrzymanie wsparcia dla większości gospodarstw rodzinnych, przy jednoczesnym ograniczeniu płatności dla największych beneficjentów. Uwolnione środki mają być przeznaczane m.in. na inwestycje, innowacje i zwiększanie konkurencyjności sektora rolnego. Planowane jest również uproszczenie wymogów środowiskowych oraz ograniczenie biurokracji. Większe wykorzystanie cyfryzacji i automatycznej wymiany danych ma zmniejszyć liczbę dokumentów oraz kontroli, szczególnie w najmniejszych gospodarstwach.

Najbliższe miesiące zdecydują o kształcie reformy

Komisja Europejska zakłada rozpoczęcie wdrażania nowych zasad 1 stycznia 2028 roku. Wcześniej konieczne będzie jednak zakończenie negocjacji i przygotowanie przez państwa członkowskie nowych planów wdrażania WPR. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwraca uwagę przede wszystkim na potrzebę zapewnienia odpowiedniego finansowania rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego, stabilnych dochodów gospodarstw oraz ciągłości realizowanych inwestycji. Ostateczny kształt reformy WPR na kolejne lata wciąż się krystalizuje. Kierunek proponowanych zmian wskazuje jednak na odejście od rozbudowanego systemu odrębnych programów na rzecz bardziej elastycznego modelu, w którym środki mają być lepiej dopasowane do konkretnych potrzeb, inwestycji i wyzwań stojących przed europejskim rolnictwem. Pierwsze propozycje krajowych rozwiązań zostaną przedstawione w 2027 r.

Rolnictwo węglowe w uprawie warzyw

Wspólna Polityka Rolna na lata 2028-2034 – co już jest, a co można dodać

W zaleceniach krajowych nowej WPR dla Komisji znalazły się m.in. takie aspekty jak:

  • poprawa atrakcyjności zawodu rolnika i wspieranie wymiany pokoleniowej,
  • intensyfikacja działań w dziedzinie klimatu, świadczenie usług ekosystemowych, rozwiązania o obiegu zamkniętym, ochrona różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych, zrównoważone rolnictwo oraz poprawa dobrostanu zwierząt,
  • zwiększenie odporności, gotowości i zdolności rolników do przezwyciężania kryzysów i radzenia sobie z zagrożeniami,
  • zwiększenie dostępu i wymiana wiedzy oraz przyspieszenie innowacji i transformacji cyfrowej dla sektora rolno-spożywczego.

Z punktu widzenia praktycznego i agrotechnicznego prowadzenia upraw polscy rolnicy borykają się m.in. z problemami deficytu wody i materii organicznej w glebie. Postępująca globalizacja i zwiększenie cen środków produkcji zmniejszają konkurencyjność rodzimych towarów na rynku światowym ale i wewnątrz Unii Europejskiej. Równie ważne są kwestie formalno-prawne, które w niektórych przypadkach blokują rozwój i wdrażanie nowoczesnych technologii (przykład opryskiwania plantacji środkami ochrony roślin za pomocą dronów).

Czy warto produkować ekologiczne warzywa? Analiza rynku w Polsce

Wspólna Polityka Rolna „obecnie i jutro” – rekomendacje

Warto przytoczyć wnioski, rekomendacje i kierunki zmian WPR na kolejne lata autorów publikacji wydanej przez Fundację im. Heinricha Bölla w Warszawie i Koalicję Żywa Ziemia. Według nich należy wzmocnić obszary takie jak: ochrona środowiska i klimatu, lokalna produkcja rolna i małe gospodarstwa oraz rolnictwo ekologiczne. Wśród propozycji udoskonalenia alokacji środków publicznych znalazło się m.in.:

  • kierowanie publicznego wsparcia w pierwszej kolejności do rolników nieprowadzących wielkotowarowej produkcji i monokulturowych upraw;
  • zwiększenie stawek (dopłat) na dodatkowe działania prośrodowiskowe, tak aby nie odzwierciedlały one finansowo jedynie poniesionych kosztów;
  • ograniczenie płatności za praktyki bez wymiernego rezultatu, np. zwiększanie różnorodności biologicznej;
  • wzmocnienie lokalnego bezpieczeństwa żywnościowego i programów pomocowych na krótkie łańcuchy dostaw. Promowanie wzajemnej współpracy na linii rolnicy-konsumenci;
  • pomoc gospodarstwom trudniącym się jednocześnie produkcją roślinną i zwierzęcą (ze szczególnym uwzględnieniem tych prowadzących wypas zwierząt), tak aby promować gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Rolnictwo ekologiczne

Autorzy opracowania „Co dalej z WPR? Wnioski z dotychczasowej realizacji polskiego planu strategicznego dla Wspólnej polityki rolnej 2023-2027 i rekomendacje” wskazują również rolnictwo ekologiczne. Według nich ten zrównoważony system produkcji żywności powinien być dodatkowo wspierany poprzez łączenie płatności ekologicznych z inwestycjami w poszczególnych gospodarstwach. Ponadto sygnalizują również stymulowanie popytu w ramach zamówień publicznych, np. wprowadzeniu żywności ekologicznej do placówek oświatowych, szpitali itp. Rolnicy pomimo dopłat zniechęcają się do gospodarowania metodami ekologicznymi za sprawą restrykcyjnych przepisów prawnych, częstych kontroli i biurokracji na wysokim poziomie.

WPR na lata 2028-2034
Żywność wyprodukowana metodami ekologicznymi z powodzeniem spełnia jakościowe standardy, fot. PB

Rolnictwo ekologiczne zyskuje na znaczeniu

Warto dodać, że 23 września obchodziliśmy Dzień Rolnictwa Ekologicznego w Unii Europejskiej ustanowiony w 2021 roku. To dobra okazja, by zwrócić uwagę na rosnące znaczenie produkcji ekologicznej również w Polsce. Według danych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2025 r. działalność w sektorze produkcji ekologicznej prowadziło blisko 26 tys. producentów. Z kolei powierzchnia użytków rolnych objętych ekologicznym systemem produkcji wynosiła około 756 tys. hektarów. Rośnie także wartość krajowego rynku żywności ekologicznej. W 2024 r. oszacowano ją na 2,14 mld zł. Zainteresowanie tego typu produktami zwiększa się wraz ze zmianą preferencji konsumentów. Coraz częściej zwracają uwagę na sposób produkcji i pochodzenie żywności. Do najczęściej kupowanych produktów ekologicznych należą nabiał, jaja, warzywa i owoce oraz przetwory zbożowe.

Pierwsza, uzgodniona międzysektorowo definicja rolnictwa regeneratywnego w Polsce

Na podstawie www.gov.pl; Koalicja Żywa Ziemia