Podczas posiedzenia Rady UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH), 26 października 2026 r., ministrowie rolnictwa przyjęli tzw. częściowe podejście ogólne dotyczące przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Dokument określa stanowisko Rady w dalszych negocjacjach nad zasadami wsparcia rolnictwa po 2027 r. Przyjęte stanowisko nie przesądza jeszcze o ostatecznym kształcie WPR ani o wysokości przyszłych dopłat. Kwestie finansowe pozostają przedmiotem odrębnych negocjacji dotyczących wieloletniego budżetu Unii Europejskiej na lata 2028–2034.

Rada UE podkreśla potrzebę uproszczenia systemu wsparcia i dostosowania go do warunków poszczególnych państw członkowskich. Instytut Zrównoważonej Gospodarki (IZG) zwraca jednak uwagę, że większa elastyczność może oznaczać również ograniczenie wspólnych wymogów dotyczących finansowania działań środowiskowych i klimatycznych.

Wsparcie transformacji gospodarstw – nawet 200 tys. euro

W projekcie przedstawionym przez Komisję Europejską w lipcu 2025 r. przewidziano nowy instrument wspierający gospodarstwa przechodzące na bardziej zrównoważone systemy produkcji. Pomoc mogłaby obejmować m.in. przejście na rolnictwo ekologiczne, rozwój agroleśnictwa, ekstensyfikację chowu zwierząt, gospodarowanie na ponownie nawodnionych glebach organicznych (paludikulturę) oraz wdrażanie praktyk rolnictwa regeneratywnego.

Proponowana wysokość wsparcia wynosi do 200 tys. euro na gospodarstwo w całym okresie programowania. Środki miałyby pomagać w pokryciu kosztów zmian i ograniczać ryzyko ekonomiczne związane z przestawianiem produkcji. Rada UE proponuje jednak, aby wdrożenie tego instrumentu było dobrowolne dla państw członkowskich. W praktyce oznaczałoby to, że dostępność pomocy mogłaby zależeć od decyzji podejmowanych na poziomie krajowym.

Rolnictwo ekologiczne bez gwarancji regularnych płatności?

Kolejna istotna zmiana dotyczy finansowania rolnictwa ekologicznego. Komisja Europejska proponowała, aby państwa członkowskie miały obowiązek wspierania tego systemu produkcji w ramach działań rolno-środowiskowo-klimatycznych. Stanowisko Rady usuwa ten obowiązek. Nie oznacza to automatycznej likwidacji dopłat do rolnictwa ekologicznego po 2027 r. Może jednak oznaczać, że regularne płatności obszarowe nie będą zagwarantowane na poziomie przepisów unijnych w dotychczas proponowanej formie.

Zdaniem IZG inne instrumenty, np. dofinansowanie inwestycji, nie zastąpią w pełni przewidywalnego wsparcia corocznego. Dla producentów prowadzących ekologiczne uprawy warzyw szczególnie istotna będzie zatem decyzja o tym, jakie instrumenty wsparcia zostaną uwzględnione w krajowym systemie WPR.

Rolnictwo ekologiczne i nowa perspektywa WPR na lata 2028-2034

Produkcja zwierzęca i ochrona wód – mniej obowiązkowych działań

Zmiany obejmują również instrumenty dotyczące ekstensywnej produkcji zwierzęcej i ograniczania zanieczyszczenia wód związkami azotu. Komisja Europejska proponowała obowiązkowe wsparcie ekstensyfikacji produkcji zwierzęcej w ramach działań rolno-środowiskowo-klimatycznych. Przewidywała również pomoc w ekstensyfikacji lub dywersyfikacji produkcji na obszarach dotkniętych zanieczyszczeniem wód azotem. Rada proponuje pozostawienie tych decyzji państwom członkowskim. Zrezygnowano także z wymogu określania maksymalnej obsady zwierząt przy przyznawaniu niektórych płatności związanych z produkcją na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenie azotanami.

Według IZG może to ograniczyć skuteczność publicznego wsparcia w zmniejszaniu presji intensywnej produkcji zwierzęcej na środowisko, zwłaszcza na zasoby wodne.

Pomoc po suszy i innych klęskach – czy będzie premiowana prewencja?

W przyszłej WPR istotną rolę mają odgrywać instrumenty zarządzania ryzykiem i pomocy gospodarstwom dotkniętym zdarzeniami katastrofalnymi. Komisja Europejska proponowała, aby przy ustalaniu wysokości płatności kryzysowych uwzględniać działania zapobiegawcze podejmowane wcześniej przez rolników. Mogłyby to być np. inwestycje w retencję wody, dywersyfikacja upraw lub inne rozwiązania zmniejszające podatność gospodarstw na straty powodowane ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Stanowisko Rady rezygnuje jednak z obowiązku stosowania takich zachęt.

W ocenie Instytutu Zrównoważonej Gospodarki oznacza to ryzyko, że środki publiczne będą przede wszystkim rekompensowały straty po wystąpieniu klęsk, zamiast dodatkowo motywować do ograniczania zagrożeń. Nie wyklucza to wprowadzania podobnych zachęt na poziomie krajowym, ale nie byłyby one obowiązkowe dla wszystkich państw członkowskich.

Wyższe płatności za ochronę gleby i retencję wody?

Jednym z rozwiązań utrzymanych w stanowisku Rady jest możliwość szerszego wynagradzania rolników za działania przynoszące korzyści środowisku. W obecnej WPR wysokość wielu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych opiera się na rekompensowaniu dodatkowych kosztów i utraconych dochodów wynikających z podjętych zobowiązań. Nowa propozycja dopuszcza większą elastyczność w ustalaniu stawek. Państwa członkowskie mogłyby uwzględniać wartość tzw. usług ekosystemowych, czyli korzyści wynikających z odpowiedniego gospodarowania zasobami naturalnymi. Należą do nich m.in. poprawa retencji wody, ochrona gleby przed erozją, ograniczanie zanieczyszczeń czy wspieranie różnorodności biologicznej. Oznacza to możliwość ustalania płatności wyższych niż sama rekompensata poniesionych kosztów i utraconych dochodów. Nie oznacza jednak automatycznego wzrostu stawek – szczegółowe zasady i wysokość wsparcia zależałyby od rozwiązań krajowych.

Ekoschematy 2026 – wymagania i dopłaty Cz 3 Obszary z roślinami miododajnymi, Biologiczna uprawa roślin, Grunty wyłączone z produkcji, Stosowanie materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany oraz Retencjonowanie wody na TUZ

Finansowanie działań klimatycznych – kto poniesie koszty?

Istotnym zagadnieniem pozostaje finansowanie działań środowiskowych i klimatycznych. Jak wskazuje IZG, propozycja Komisji Europejskiej nie przewiduje odrębnego, minimalnego poziomu wydatków zarezerwowanych na cele rolno-środowiskowo-klimatyczne. Takiego zabezpieczenia nie uwzględniono również w październikowej propozycji negocjacyjnej prezydencji irlandzkiej dotyczącej przyszłego budżetu UE. W omawianych propozycjach zakłada się ponadto 30-procentowy wkład krajowy w finansowanie interwencji środowiskowych i klimatycznych, podczas gdy bezpośrednie wsparcie dochodów rolników miałoby być w całości finansowane ze środków unijnych.

Według IZG takie zróżnicowanie zasad finansowania może wpływać na decyzje budżetowe państw członkowskich. Kraje dysponujące mniejszymi możliwościami współfinansowania mogłyby przeznaczać mniej środków na działania związane z adaptacją rolnictwa do zmian klimatu. Ostateczne rozstrzygnięcia finansowe będą jednak zależały od negocjacji wieloletnich ram finansowych UE.

Susza w Polsce – rosnące znaczenie odporności gospodarstw

Dyskusja o przyszłej WPR ma szczególne znaczenie w kontekście ryzyka strat produkcyjnych związanych z suszą.

Według danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego, przywołanych przez Instytut Zrównoważonej Gospodarki, straty polskiego rolnictwa związane z suszą wynoszą średnio około 6,5 mld zł rocznie. Z kolei szacunki IZG wskazują, że bez odpowiednich działań zaradczych straty w plonach związane z suszą mogą do 2050 r. sięgać w Polsce nawet 16–20% rocznie.

Dla producentów warzyw gruntowych szczególne znaczenie mają inwestycje poprawiające gospodarowanie wodą, utrzymanie odpowiedniej struktury gleby oraz ograniczające ryzyko strat plonów w okresach niedoboru opadów. W tym kontekście ważne jest nie tylko finansowanie pomocy po wystąpieniu szkód, ale również wspieranie działań, które pozwalają wcześniej ograniczyć ryzyko produkcyjne.

Co nowa WPR 2028–2034 oznacza dla polskich rolników?

Na obecnym etapie nie można jeszcze określić, jakie dokładnie dopłaty i programy wsparcia będą dostępne dla polskich gospodarstw po 2027 r. Przyjęte przez Radę UE stanowisko wskazuje jednak na kierunek zmian: większą elastyczność państw członkowskich w projektowaniu instrumentów WPR, przy jednoczesnym ograniczeniu części obowiązkowych rozwiązań środowiskowych.

Dla rolników kluczowe będą zatem nie tylko ostateczne przepisy unijne, ale również decyzje dotyczące krajowego systemu wsparcia i podziału dostępnych środków. Negocjacje nad WPR na lata 2028–2034 nadal trwają. Stanowisko Rady stanowi etap prac nad przyszłymi przepisami, a ostateczne rozwiązania będą zależeć również od porozumienia w sprawie budżetu UE.

Źródło: Instytut Zrównoważonej Gospodarki, informacja prasowa z 27 października 2026 r.

Odporność na zmiany w gospodarce wodnej – woda to priorytet w europejskiej polityce rolnej