Uprawa ogórków gruntowych (polowych) – wyzwania, nowoczesna agrotechnika i odmiany odporne na trudne warunki

Jak zwiększyć opłacalność uprawy ogórków gruntowych?

W realiach zmieniającego się klimatu oraz rosnących kosztów produkcji kluczowe znaczenie mają:

• dobór odpornych odmian,
• nawadnianie i fertygacja,
• ograniczanie stresów roślin,
• nowoczesna ochrona roślin,
• integrowana produkcja,
• regeneracja plantacji po okresach chłodu i suszy.

To właśnie połączenie nowoczesnej technologii uprawy z odpowiednio dobraną odmianą decyduje dziś o opłacalności profesjonalnej produkcji ogórków gruntowych.

Wymagania klimatyczne i glebowe ogórka gruntowego

Ogórek gruntowy należy do roślin ciepłolubnych i ma wysokie wymagania wodne oraz pokarmowe. Optymalna temperatura dla wzrostu roślin wynosi 20–25°C, zarówno dla powietrza, jak i gleby. Optymalne pH gleby dla ogórka wynosi 6,0–7,2.

Najlepsze stanowiska pod uprawę ogórka:

• gleby żyzne i szybko nagrzewające się,
• stanowiska zasobne w próchnicę,
• gleby piaszczysto-gliniaste,
• lessy,
• czarnoziemy,
• czarne ziemie,
• mady.

Nieodpowiednie są natomiast:

• ciężkie i zimne gleby ilaste,
• podmokłe stanowiska,
• bardzo lekkie gleby piaszczyste,
• miejsca z wysokim poziomem wód gruntowych.

Optymalna zawartość podstawowych składników pokarmowych w glebie przeznaczonej pod uprawę ogórka:

Optymalna zawartość składników mineralnych w 1 dm3 gleby dla ogórka

80-120 mg N

60-80 mg P

160-220 mg K

70-120 mg Mg

1500-2000 mg Ca

Uprawa ogórków z siewu czy z rozsady?

Uprawa z siewu i kilka słów o nasionach ogórka

Bezpośredni siew do gruntu pozostaje najtańszą metodą produkcji. Nasiona należy wysiewać dopiero po odpowiednim ogrzaniu gleby — temperatura w warstwie siewnej powinna wynosić minimum 12°C. Zalecana rozstawa rzędów wynosi 120-160 cm. Nasiona wysiewa się w rzędzie co 10-15 cm, na głębokość 1,5-3 cm. Przy wysiewie nasiona umieszcza się zwykle po 2-3 sztuki w gnieździe. Na hektar wysiewa się zwykle od 2 do 4 kg nasion ogórka.

Nasiona ogórka powinny charakteryzować się wysoką zdolnością kiełkowania oraz odpowiednią wilgotnością. Najważniejsze parametry to masa tysiąca nasion (wynosi 16-34 g), brak zanieczyszczeń i uszkodzeń. Nasiona powinny być wolne od chorób grzybowych. Najwyższej jakości nasiona ogórka mają zdolność kiełkowania na poziomie 90-95%. Aby utrzymać wysoką jakość nasion należy je przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu, najlepiej w papierowych torebkach umieszczonych w szczelnych słoikach.

Zbyt wczesny siew ogórków zwiększa ryzyko:

• słabych i nierównomiernych wschodów,
• uszkodzeń chłodowych,
• strat po przymrozkach.

Aby przyspieszyć wzrost młodych roślin i ograniczyć stres termiczny producenci coraz częściej stosują:

• agrowłókniny,
• czarną folię,
• folie biodegradowalne.

Uprawa ogórka z rozsady

Produkcja z rozsady pozwala przyspieszyć zbiory i poprawić wyrównanie plantacji, znacznie jednak zwiększa koszty produkcji. Rozwiązanie to wykorzystywane jest głównie w gospodarstwach nastawionych na wczesny rynek lub kontraktację. Rozsadę ogórka można przygotować samodzielnie lub zamówić w jednej z krajowych firm rozsadowych. Gotowa do sadzenia rozsada ogórka powinna mieć około 3-4  tygodni, powinna być krępa i mieć w pełni wykształcone dwa liście. 2-3 dni przed sadzeniem wskazane jest lekkie hartowanie roślin poprzez obniżanie temperatury, zwiększenie wietrzenia i ograniczenie podlewania. Nawadnianie jest niezbędne zaraz po posadzeniu rozsady na pole. Częstotliwość nawadniania zależy od warunków pogodowych.

Wpływ zmian klimatu na uprawę ogórka gruntowego

W ostatnich latach w uprawie ogórków coraz częściej występują następujące problemy:

• chłodne noce,
• gwałtowne spadki temperatur,
• okresowe susze,
• silne stresy pogodowe,
• problemy z regeneracją roślin.

Wiosną temperatury nocą często spadają poniżej 10°C, co prowadzi do:

• wybielenia pędów,
• pękania tkanek,
• deformacji liści,
• zahamowania wzrostu.

Jak łagodzić skutki stresów w uprawie ogórków gruntowych?

W praktyce właśnie stresy abiotyczne stały się dziś jednym z największych ograniczeń plonowania ogórka gruntowego. Ograniczenie stresu abiotycznego w uprawie ogórków wymaga połączenia odpowiedniej agrotechniki z zastosowaniem nowoczesnych preparatów wspomagających. Stosowanie biostymulatorów i nawozów wzmacniających to jeden ze skutecznych sposobów ograniczających stres abiotyczny. W praktyce najlepsze efekty dają preparaty oparte na aminokwasach, krzemie, kwasach humusowych i fulwowych oraz ekstraktach z alg. Biostymulatory nie działają jak klasyczne nawozy, ale wpływają na metabolizm rośliny powodując szybszy wzrost, lepsze pobieranie składników pokarmowych i wodę oraz lepiej znosiły stres.

Biostymulatory sprawdzone w uprawie ogórków to:

• Quantis-preparat antystresowy
• Optysil-preparat krzemowy
• Agro-Sorb Radiculum – preparat aminokwasowy
• Algaprim Intermag
• Barrier Si+Ca
• Dr Green Amin-Active
• Elvita Antystress
• Rosasol 10-50-10
• ASX Krzem Plus

Nawadnianie i fertygacja – klucz do wysokiego plonu ogórków

Nowoczesna uprawa ogórków gruntowych praktycznie nie może dziś funkcjonować bez nawadniania. Największe zapotrzebowanie na wodę występuje podczas:

• kwitnienia,
• zawiązywania owoców,
• intensywnego owocowania.

Dlatego coraz więcej gospodarstw inwestuje w:

• systemy nawadniania kroplowego,
• instalacje do przygotowania pożywki i fertygacji,
• automatyczne sterowanie nawodnieniem.

Choć koszty takich instalacji są wysokie, umożliwiają one uzyskanie plonów przekraczających 100 t/ha oraz pozwalają poprawić handlową jakość owoców.

Nawożenie ogórka gruntowego – czego potrzebują rośliny?

Ogórek ma płytki, ale bardzo rozbudowany system korzeniowy, dlatego szybko reaguje na niedobory składników pokarmowych i wody.

Najważniejsze składniki pokarmowe w uprawie ogórka i ich zalecana zawartość w glebie:

Azot (80-120 mg/dm³)

Najważniejszy w początkowej fazie wzrostu i do okresu kwitnienia.

Fosfor (60-80 mg/dm³)

Kluczowy podczas:

• kwitnienia,
• zawiązywania owoców,
• budowy systemu korzeniowego.

Potas (160-220 mg/dm³)

Odpowiada za:

• wielkość plonu,
• jędrność owoców,
• gospodarkę wodną,
• odporność na stres.

Aminokwasy i bor podczas kwitnienia

W czasie stresowych warunków pogodowych producenci coraz częściej stosują:

• aminokwasy (np. Quantis),
• biostymulatory (np. Silvit),
• nawozy borowe (np. Adob Bor).

Pomagają one:

• poprawić kwitnienie,
• zwiększyć zawiązywanie owoców,
• ograniczyć skutki stresu.

Najgroźniejsze choroby ogórka gruntowego

W nowoczesnej produkcji ogromne znaczenie ma wybór odmian odpornych lub tolerancyjnych na najważniejsze choroby.

Najczęściej występujące choroby ogórka:

• mączniak rzekomy (o tym, jak odróżnić najważniejsze choroby ogórka napiszemy w jednym z kolejnych artykułów),
• mączniak prawdziwy,
• bakteryjna kanciasta plamistość,
• parch dyniowatych,
• wirus mozaiki ogórka,
• wirus zielonej mozaiki ogórka,
• fuzarioza.

Coraz większego znaczenia nabiera integrowana ochrona roślin oraz ograniczanie liczby zabiegów chemicznych (o ochronie ogórków więcej będzie w jednym z kolejnych artykułów).

Cechy odmian ogórków polecanych na trudne warunki pogodowe

Najbardziej poszukiwane są dziś odmiany:

• wysokoplenne,
• odporne na choroby,
• tolerancyjne na chłody i stres,
• przydatne do kiszenia i konserwowania,
• bez tendencji do przerastania i żółknięcia,
• dobrze sprawdzające się w produkcji wielkotowarowej.

Wybrane odmiany ogórków gruntowych do uprawy profesjonalnej, sprawdzone w uprawie i przetwórstwie

Odmiany do kiszenia i konserwowania

Octopus F1 (Syngenta)

Odmiana o regularnym wzroście i wyrównanych owocach. Odmiana średnio wczesna, bardzo plenna. Z dobrą odpornością na mączniaka prawdziwego i wirusa mozaiki ogórka. Tolerancyjna na mączniaka rzekomego. Idealna do kiszenia, konserwowania i upraw ekologicznych.

Cezar (PlantiCo Zielonki Sp. z o.o.)

Owoce bez tendencji do żółknięcia, wyrównane i grubo brodawkowe. Odmiana odporna na:

• mączniaka prawdziwego,
• parcha dyniowatych,
• wirus mozaiki ogórka.

Maksimus (PlantiCo Zielonki Sp. z o.o.)

Wczesna odmiana o owocach 9–12 cm długości. Tolerancyjna na:

• mączniaka rzekomego,
• mączniaka prawdziwego,
• kanciastą plamistość.

Prymus (PlantiCo Zielonki Sp. z o.o.)

Wysokoplenna odmiana o zielonych owocach z białymi smugami. Polecana do kiszenia i konserwowania.

Nowoczesne odmiany ogórków z cechą Blue Leaf

Resital RZ F1 i Konzert RZ F1 (Rijk Zwaan)

Nowoczesne odmiany z cechą Blue Leaf wyróżniają się:

• dłuższym utrzymaniem zielonych liści,
• wyższym potencjałem plonowania,
• mniejszą podatnością na Fusarium sp.,
• ograniczoną presją mączniaka rzekomego,
• mniejszą atrakcyjnością dla części szkodników.

Cecha Blue Leaf wpisuje się w trendy zrównoważonej produkcji oraz ograniczania liczby zabiegów ochronnych.

Wybrane odmiany ogórków polecane przez zagraniczne firmy nasienne

Albatros F1 (Bejo)

Bardzo wczesna odmiana partenokarpiczna. Do nasadzeń wielkopowierzchniowych i zbioru samolotowego.

Arletta F1 (Bejo)

Ogórek partenokarpiczny z odpornością na 4 wirusy i mączniaka prawdziwego. Otwarty pokrój i wysoka regeneracja po zbiorze mechanicznym. Przeznaczona do konserwowania i kwaszenia.

Cusina F1 (Nunhems/BASF)

Odmiana wczesna z wysoką odpornością na choroby m.in. na mączniaka rzekomego oraz z wysokim stopniem regeneracji w czasie zbiorów. Odmiana plenna z wyrównanymi owocami.

Proscore F1 (Nunhems/BASF)

Odmiana dla producentów towarowych o wysokiej jakości handlowej. Wysoko plonująca. Bardzo wyrównane owoce z małą komorą nasienną. Idealna na kiszenie, konserwowanie i dla przemysłu.

Monisia (Seminis)

Odmiana wczesna, typowa do kiszenia. Ma pokrój ułatwiający zbiór. Owoce chrupkie, bez goryczki.

Nadusha (Seminis)

Odmiana ta charakteryzuje się wysokim plonem, wyrównaną wielkością owoców z małymi komorami nasiennymi. Wysoka odporność na mączniaka prawdziwego i parcha dyniowatych. Najlepsza na kiszenie. Do uprawy towarowej.

Odmiany ogórków polecane do upraw ekologicznych

Magnetar F1 i Starter F1 (Spójnia Nochowo)

Odmiany szczególnie polecane do:

• produkcji ekologicznej,
• kiszenia,
• konserwowania,
• sprzedaży na rynku warzyw świeżych.

Charakteryzują się:

• wysokim i stabilnym plonowaniem,
• korzystną strukturą plonu,
• dużym udziałem ogórków w najpopularniejszych klasach handlowych 6–10 cm.

Polskie odmiany mieszańcowe o wysokiej odporności

Ares F1 (PIB-Skierniewice)

Silny wzrost roślin, bardzo długi okres wegetacji i wysoki udział plonu handlowego.

Edyp F1 (PIB-Skierniewice)

Wysoka plenność i ponad 90% plonu handlowego. Odporność na:

• mączniaka rzekomego,
• mączniaka prawdziwego,
• wirus mozaiki ogórka,
• parcha dyniowatych.

Hermes F1 (PIB-Skierniewice)

Odmiana wyróżniająca się wysoką odpornością na mączniaka rzekomego.

Ibis F1 (PIB-Skierniewice)

Jedna z pierwszych polskich odmian tolerancyjnych na obniżone temperatury w fazie wschodów. Polecana do integrowanej ochrony.

Ikar F1 (PIB-Skierniewice)

Bardzo wysoka plenność oraz wysoka jakość owoców. Owoce chrupkie i przydatne do:

• kiszenia,
• konserwowania,
• produkcji korniszonów.

Izyd F1 (PIB-Skierniewice)

Mieszaniec o bardzo dobrej regeneracji i możliwości przedłużonych zbiorów aż do jesieni.

Polan (POLAN)

Sprawdzona odmiana dobrze przystosowana do polskich warunków klimatycznych.

Zefir F1 (PIB-Skierniewice)

Bardzo wczesna odmiana o wysokiej zawartości:

• cukrów,
• suchej masy,
• witaminy C.

Dobra odporność kompleksowa oraz wysoka jakość przetwórcza.

Dr Agnieszka Stępowska